Ekoloji

Ekoloji, ekosistemin içindeki döngüyü inceleyebileceğimiz doğanın parçalarından biridir.

ETKİNLİĞİN UYGULANACAĞI YER
Açık Alan (Orman, park, bahçe vb.)

ETKİNLİK AKIŞI
EKOLOJİ ETKİNLİĞİ, “TOPRAK NELERİ SAKLIYOR?

Etkinlik öncesinde etkinliğin uygulanacağı park, bahçe gibi toprak bir alana gidilerek sınırlı bir alandaki toprağın altına bazı nesneler gizlenir. Sonrasında ufak kürek, tırmık, boya fırçası, büyüteç gibi malzemeler alınarak çocuğunuzla birlikte alana gidilir ve şu açıklama yapılır: “Arkeolog kelimesinin anlamını biliyor musun? Arkeolog, kazı bilimci demektir. Kazı bilimciler toprağı kazıp altından çıkanları inceleyerek eskiden yaşamış insanlar hakkında bilgi toplarlar. Toprak, geçmişten bu yana yaşamış tüm insanların sırlarını gizler. Şimdi biz de birer kazı bilimci olalım ve toprağı kazarak geçmişe ait sırları keşfedelim ne dersin?”

Çocuğunuzla birlikte alanda kazı yaparak saklanmış nesneleri bulduktan sonra oturun ve ona, kazı yaparken ve nesneleri bulduğunda düşündüğü/hissettiği teker teker sorulur. Çocuğunuzdan, bulduğu nesnenin hikâyesini, geçmişte ne işe yaradığını ve kime ait olabileceğini anlatması beklenir.

Nesnesinin hikâyesini anlattıktan sonra çocuğunuza yeniden kazı bilimcinin anlamı sorulur ve cevapları dinlendikten sonra değerlendirme aşamasına geçilir.

DEĞERLENDİRME SORULARI

Çocuğunuzla etkinlik sonrasında arkeologlarla ilgili video/belgesel izlenir ve etkinlik süreci tartışılır. Tartışırken çocuğunuza aşağıdaki sorular yöneltilebilir:

  • Biz bugün arkeologlar olarak neler yaptık?
  • Topraktan bir şey bulup çıkarmak sizi heyecanlandırdı mı, neden?
  • Toprağın altında başka neler bulabiliriz acaba?
  • Ailenizle hiç yeraltı şehri gezdiniz mi?
  • Mağaraya girdiniz mi?
  • Tarihi bir kent gezdiniz mi? Gezdinizse bizimle neler gördüğünüzü paylaşır mısınız?

MATERYALLER
Kürek, tırmık, fırça, büyüteç

SÖZCÜKLER
Arkeoloji, arkeolog, kazı bilimi, kazı bilimci.

KAVRAMLAR
Derin-sığ

ETKİNLİĞİN UYGULANACAĞI YER
Açık Alan (Orman, bahçe, park vb.)

ETKİNLİK AKIŞI
EKOLOJİ ETKİNLİĞİ, “TOPRAĞIN İÇİNDE NELER VAR?”
Bir doğa gözlemi yapacağınızı söyleyerek gözlem yapacağınız alana gidin. Öncelikle eğer etrafta çöp varsa hep birlikte toplayın ve ardından gözleme başlayın. Gözleme başlarken çocuğunuza aşağıdaki soruları sorun.

  • Hava nasıl? (sıcaklık, nem, rüzgâr)
  • Hangi mevsimdeyiz? Toprak bu mevsimde nasıl olur?
  • Toprak alanda neler görüyorsunuz?
  • Toprağa dokunduğunuzda nasıl hissediyorsunuz?
  • Sıcak mı, soğuk mu? Yumuşak mı? Nemli mi? Taşlı mı?

Çocuklara toprağın üzerindeki canlı ve cansız varlıkları bireysel olarak gözlemlemeleri için yeterli zaman verin. Bir miktar toprağı yayarak taşları, bitki parçalarını, humuslu (yumuşak, ekmek gibi gözenekli) toprağı vb. ayırmalarını isteyin. Ayırdıkları her parçayı gözlem kutusu ile incelemelerini söyleyin. Çocuklara gözlemleri sırasında aşağıdaki soruları sorun.

  • Toprağa dokunduğunuzda neler hissettiniz?
  • Toprağın rengi nasıldı?
  • Kokusu nasıldı?
  • Toprak nasıldı? (kuru, nemli, ıslak)
  • Toprak kolayca ufalanıyor mu yoksa yapışkan mı?
  • Toprağın üzerinde neler var?
  • Toprağın içinde neler gözlemlediniz?

Etkinliği sonlandırırken çocuklardan toprak gözlemlerini gözlem defterlerine çizmelerini isteyin.

DEĞERLENDİRME SORULARI

Etkinliğin son aşamasında çocuklar çizdikleri resimleri değerlendirirken çocukların yorumlarına ve kullandıkları kavramlara göre süreci değerlendirebilirsiniz.

  • Toprakta sizi etkileyen ya da şaşırtan bir şey oldu mu?
  • Evinizin bahçesindeki toprakta da bugün gözlediğiniz canlı ve cansız varlıklar var mı? Anlatır mısınız?

MATERYALLER
Gözlem kutusu ya da büyüteç, gözlem defteri, kalem

SÖZCÜKLER
Gözlem, toprak

KAVRAMLAR
Sıcak-soğuk, ıslak-kuru, sert-yumuşak, pürüzlü-pürüzsüz, canlı-cansız

ETKİNLİĞİN UYGULANACAĞI YER
Açık Alan (Orman, bahçe, park vb.)

ETKİNLİK AKIŞI
EKOLOJİ ETKİNLİĞİ, “TOPRAK TÜRLERİ”
Çocuğunuzla toprak türlerini inceleyebileceği bir alan belirleyin ve belirlediğiniz alana bir alan gezisi planlayın. Alan gezisi esnasında çocuğunuza sorular sorarak yapacağınız aktiviteye giriş yapabilirsiniz. Sorular şu şekildedir:

  • Buraya ne için gelmiş olabiliriz?
  • Etrafında farklı neler görüyorsun?
  • Yürürken ayağının altında hissettiğin şey ne olabilir?
  • Sence toprak farklı görünebilir mi?
  • Toprağın farklı görünmesinin sebebi ne olabilir?
  • Hangi toprağa dokunduğunda kendini daha iyi hissettin?
  • Toprak yumuşak mıydı? Hangisi yumuşaktı?
  • Sert olan toprak hangisiydi?
  • Eline yapışan bir toprak oldu mu?
  • Eline yapışmaması için neler yapabilirsin? vb.

Çocuğunuza farklı türdeki topraklara tek tek dokunması için fırsat sağlanır. Her dokunduğu toprakla ilgili konuşulur ve bilgi aktarılır.

DEĞERLENDİRME SORULARI

  • Toprak sana nasıl hissettirdi?
  • Toprağın kaç türü varmış?
  • Sence toprak nasıl oluşmuş olabilir?

MATERYALLER

SÖZCÜKLER
Toprak, çeşit

KAVRAMLAR
Sert-yumuşak, ıslak- kuru

ETKİNLİĞİN UYGULANACAĞI YER
Kapalı Alan / Açık Alan (Orman, bahçe, park vb.)

ETKİNLİK AKIŞI
EKOLOJİ ETKİNLİĞİ, “KÖKLER NEREYE GİDİYOR?

Etkinliğe başlarken getirdiğiniz bir saksı bitkisini çocuğunuza göstererek aşağıdaki soruları sorun.

  • Çevrenizde buna benzer bitkiler var mı?
  • Evinizde saksıda yetişen bitkiler var mı? Bu bitkilerin büyüdüğünü gözlemlediniz mi?
  • Bitkiler nasıl büyür? Bitkilerin büyüdüğünü nasıl anlarsınız?
  • Sizce bu bitkinin köklerinin rengi, uzunluğu, şekli, kalınlığı nasıl olabilir?

Bu sorulara yanıt alırken bitkilerin yeşil yapraklarının yukarı doğru büyürken köklerinin de toprağın içinde hareket ettiğini çocuğunuza fark ettirmeye çalışın. Daha sonra “Acaba bitkiler toprağın içinde nasıl hareket ediyorlar? Merak ettin mi?” diye sorarak devam edin. Bir miktar toprak, kilitli poşet ve farklı tohumlar verin.  Kendi torbasının içine bir avuç toprak koymasını isteyin. Daha sonra verdiğiniz bir miktar tohumu toprağın içerisine üstleri hafifçe toprakla kapalı olacak şekilde yerleştirmesini sağlayın. Bir sprey şişesi yardımıyla toprağı nemlendirecek kadar ıslattıktan sonra poşetin kilidini kapatın. Poşeti bir duvara, cama ya da bir dolabın kapağına asın ve tohumların çimlenmelerini bekleyin. Kâğıt bantlar yardımıyla poşetin üzerine ismini ve içindeki tohumu not alın. Çocuğunuzdan her gün kendisine ait tohumları gözlemleyerek gözlem defterine çizmesini isteyin. Bu sırada bitkilerin boylarını ölçmelerini, yaprakları oluşmaya başladığında yapraklarını saymasını, köklerin ve sapın ne tarafa doğru hareket ettiğini gözlemlemesini isteyin. Tohumlar çimlendikten sonra paketin ağzını açık bırakabilirsiniz. Birkaç gün içerisinde çocuğunuz bitkilerin filizlendiğini ve yukarı doğru uzadığını gözlemleyecek. Diğer taraftan şeffaf poşet sayesinde köklerin toprağı nasıl sardığını görebilecek. Tohumlar çimlendikçe çocuğunuz bu süreçteki gözlemini gözlem defterine çizerek not almasını sağlayın. Filizlerin yaprakları çoğalmaya başladığında onları saksılara ekerek bir bahçe oluşturabilirsiniz. Tohumların toprağa ekimi ile ilgili şu açıklamayı yapabilirsiniz.

“Artık tohumlarımızın kökleri ve yaprakları olgunlaştı. Beslenmeye devam edebilmek için daha fazla toprağa, gün ışığına, havaya ve suya ihtiyaçları var. Bu nedenle onları saksılara ekeceğiz.”

DEĞERLENDİRME SORULARI

  • Tohumları ekerken hangi malzemeleri kullandık?
  • Hangi tohumları ektik?
  • Tohumların büyümesini takip ederken neler düşündün? Seni şaşırtan bir şey oldu mu?
  • Tohumlar çimlenirken yapraklar ve kökler ne tarafa doğru hareket ediyor?
  • Daha önce bir bitkinin köklerini görmüş müydün?
  • Sizce saçlarımızın kökleri bitki köklerine benzer mi?

MATERYALLER
Toprak, kilitli poşetler, çeşitli tohumlar (mercimek, fasulye, maydanoz, buğday çimi), kâğıt bant, sprey şişesi, su, gözlem defteri, kalem

SÖZCÜKLER
Çimlenme, tohum, kök, yön

KAVRAMLAR
Aşağı-yukarı